Wat erft een wettelijk samenwonende partner?

Wat erft een wettelijk samenwonende partner volgens de wet?

Wettelijk samenwonen is een verklaring die u samen aflegt bij de gemeente. Sterft een van beide partners, dan krijgt de langstlevende volgens het Burgerlijk Wetboek het vruchtgebruik van de woning die het gezin als hoofdverblijf diende, en van de inboedel daarin. Dat geldt welke andere erfgenamen er ook zijn.

Vruchtgebruik betekent dat u de woning mag gebruiken of verhuren en de opbrengst mag houden, zonder eigenaar te zijn. Wie de blote eigendom erft, meestal de kinderen of andere familie van de overledene, wordt pas volle eigenaar als het vruchtgebruik eindigt.

Huurde u samen, dan krijgt de langstlevende als enige het recht op de huur van de gezinswoning, en het vruchtgebruik van de inboedel. Alle andere bezittingen, zoals spaargeld, beleggingen of een tweede woning, gaan naar de andere erfgenamen.

Bronnen: Justel: Burgerlijk Wetboek, Boek 4 Nalatenschappen, schenkingen en testamenten (art. 4.23, 4.145, 4.147) · Notaris.be: Wat erf je als samenwonende?

En een feitelijk samenwonende partner?

Woont u samen zonder verklaring bij de gemeente, dan bent u feitelijk samenwonend. Volgens het erfrecht bent u dan een buitenstaander: u erft niets, hoe lang u ook samenwoonde, tenzij uw partner een testament maakte of u iets schonk.

Staat de woning op naam van de overleden partner, dan heeft u als feitelijk samenwonende geen wettelijk recht om er te blijven wonen. Dat is het grootste verschil met wettelijk samenwonen.

Bronnen: Notaris.be: Wat erf je als samenwonende?

Kan een testament de rechten van de samenwonende partner afnemen?

Ja. Een wettelijk samenwonende partner heeft geen voorbehouden erfdeel (reserve): een minimumdeel dat de overledene niet kan afnemen. Met een testament kan de overledene het vruchtgebruik van de gezinswoning dus beperken of volledig uitsluiten. Een echtgenoot heeft wel zo'n beschermd deel: minstens het vruchtgebruik van de helft van de nalatenschap, en altijd van de gezinswoning en de inboedel.

Omgekeerd kan een testament de partner ook meer geven. Heeft de overledene kinderen, dan is de helft van de nalatenschap voor hen voorbehouden. Over de andere helft, het beschikbare deel, beslist hij vrij.

Bronnen: Notaris.be: Is wettelijk samenwonen hetzelfde als trouwen? Vijf verschillen · Justel: Burgerlijk Wetboek, Boek 4 Nalatenschappen, schenkingen en testamenten (art. 4.23, 4.145, 4.147)

Wat als u de woning samen kocht?

Kocht u de woning samen, elk voor de helft, dan blijft uw eigen helft gewoon van u. Alleen de helft van de overleden partner valt in de nalatenschap. Als wettelijk samenwonende krijgt u op die helft het vruchtgebruik; de blote eigendom ervan gaat naar de erfgenamen van uw partner, bijvoorbeeld zijn kinderen. U deelt de woning dan met hen, wat bij een latere verkoop tot discussie kan leiden.

Als feitelijk samenwonende houdt u alleen uw eigen helft. De andere helft gaat volledig naar de erfgenamen van uw partner, die de verdeling of de verkoop van de woning kunnen vragen.

Met een beding van aanwas, dat u bij de aankoop afspreekt, kan de woning bij het eerste overlijden volledig naar de langstlevende gaan. De voorwaarden en de fiscale gevolgen ervan zijn technisch. Laat dit bij de aankoop uitleggen door de notaris.

Bronnen: Justel: Burgerlijk Wetboek, Boek 4 Nalatenschappen, schenkingen en testamenten (art. 4.23, 4.145, 4.147) · Notaris.be: Wat erf je als samenwonende?

Hoe beschermt u uw partner beter?

Wie zijn partner meer wil nalaten dan de wet voorziet, moet zelf iets regelen. De gebruikelijke wegen zijn:

• Een testament, waarin u uw partner een deel van uw vermogen nalaat, binnen het beschikbare deel als u kinderen heeft.
• Een schenking tijdens uw leven, eventueel met voorwaarden.
• Een beding van aanwas bij een woning die u samen koopt: een afspraak dat de woning bij het eerste overlijden naar de langstlevende gaat.
• Een levensverzekering met uw partner als begunstigde.
• Trouwen, wat uw partner een voorbehouden erfdeel geeft.

Bronnen: Notaris.be: Is wettelijk samenwonen hetzelfde als trouwen? Vijf verschillen

Betaalt een samenwonende partner erfbelasting in Vlaanderen?

Voor de Vlaamse erfbelasting is het erfrecht niet beslissend, wel wie als partner geldt. Dat zijn de echtgenoot, de wettelijk samenwonende partner en de persoon die op de dag van het overlijden minstens één jaar ononderbroken met de overledene samenwoonde en een gemeenschappelijke huishouding voerde. Een inschrijving op hetzelfde adres geldt als vermoeden, dat tegenbewijs toelaat.

Een partner betaalt het tarief van de rechte lijn: 3, 9 of 27 procent, apart voor roerend en onroerend. Daarbovenop is de eerste 75.000 euro van het roerende erfdeel vrijgesteld, en is wat de partner verkrijgt in de gezinswoning vrijgesteld. Voor een feitelijk samenwonende partner geldt die vrijstelling van de gezinswoning pas na minstens drie jaar samenwonen.

Wie korter dan één jaar feitelijk samenwoonde, valt in de groep anderen: 25 procent tot 35.000 euro, 45 procent tot 75.000 euro en 55 procent daarboven.

In een samengesteld gezin is er nog een voordeel. Wat u nalaat aan het kind van uw partner, wordt belast tegen het tarief van de rechte lijn, ook als u na uw partner overlijdt. Voorwaarde is dat u op het moment van zijn overlijden nog zijn partner was in de zin van de erfbelasting.

Bronnen: Vlaanderen.be: Partnerabattement voor de roerende goederen · Vlaanderen.be: Vrijstelling op de gezinswoning voor de langstlevende partner · Vlaamse Codex: Vlaamse Codex Fiscaliteit (art. 1.1.0.0.2, 2.7.4.1.1, 2.7.5.0.1, 2.7.6.0.6)

Voorbeeld: wat erft Lotte na het overlijden van Bram?

Stel: Lotte en Bram wonen sinds 2020 wettelijk samen in Leuven. Het huis staat op naam van Bram. Bram heeft een zoon, Tim, uit een vorige relatie. Bram overlijdt in 2026 zonder testament en laat netto 60.000 euro spaargeld na.

Erfrecht: Lotte krijgt het vruchtgebruik van het huis en de inboedel. Tim krijgt de blote eigendom van het huis en het volledige spaargeld. Erfbelasting: Lotte betaalt niets op het huis (vrijstelling gezinswoning) en het vruchtgebruik van de inboedel valt onder haar roerende vrijstelling van 75.000 euro, tenzij die inboedel uitzonderlijk waardevol is. Tim betaalt op het spaargeld 50.000 x 3% + 10.000 x 9% = 2.400 euro, plus erfbelasting op de blote eigendom van het huis.

Waren Lotte en Bram feitelijk samenwonend, dan erft Lotte zonder testament niets. Had Bram haar per testament het spaargeld nagelaten (binnen het beschikbare deel, want Tim heeft samen recht op de helft van de nalatenschap), dan hangt de belasting af van de duur van het samenwonen. Woonden ze toen al vier jaar samen, dan is Lotte partner: de 60.000 euro valt onder de vrijstelling van 75.000 euro en ze betaalt niets. Woonden ze pas acht maanden samen, dan valt ze in de groep anderen: 35.000 x 25% + 25.000 x 45% = 20.000 euro, min een vermindering van 500 euro, dus 19.500 euro.

Bronnen: Justel: Burgerlijk Wetboek, Boek 4 Nalatenschappen, schenkingen en testamenten (art. 4.23, 4.145, 4.147) · Vlaamse Codex: Vlaamse Codex Fiscaliteit (art. 1.1.0.0.2, 2.7.4.1.1, 2.7.5.0.1, 2.7.6.0.6)

Wanneer schakelt u best hulp in?

Een notaris is aangewezen zodra u een testament wilt opstellen, samen een woning koopt of als er kinderen uit een vorige relatie zijn. Daar botsen de rechten van de partner en de kinderen het vaakst. Na een overlijden helpt een notaris ook bij de aangifte van nalatenschap en bij de verdeling als er vruchtgebruik is.

Is er onenigheid met de andere erfgenamen, bijvoorbeeld over het gebruik van de woning, dan kan een advocaat helpen. Wilt u eerst zelf zien hoe het voor u loopt, dan geeft een korte scan een eerste overzicht van wie erft en wat u kunt regelen.

Kijk uw regeling ook opnieuw na als uw situatie verandert: een nieuwe relatie, een geboorte, de aankoop van een woning of het einde van de samenwoning. Een testament of afspraak die vroeger klopte, past dan misschien niet meer bij wat u wilt.

Veelgestelde vragen