Nederlander in België: welk erfrecht, welke erfbelasting en uw testament

Welk erfrecht geldt als u als Nederlander in België woont?

Voor wie overlijdt op of na 17 augustus 2015 bepaalt de Europese Erfrechtverordening (nr. 650/2012) welk erfrecht geldt (art. 83). De hoofdregel: het recht van het land waar de overledene bij overlijden zijn gewone verblijfplaats had, voor de hele nalatenschap (art. 21). Woont u vast in Vlaanderen, dan is dat in principe Belgisch erfrecht, ook voor uw spaargeld of woning in Nederland. Bij wijze van uitzondering geldt het recht van een land waarmee u kennelijk nauwer verbonden was (art. 21, lid 2).

In principe zijn ook de rechtbanken van het land van de gewone verblijfplaats bevoegd voor de hele erfenis (art. 4). De verordening regelt geen belastingen en ook niet het huwelijksvermogensrecht (art. 1). Wat in de nalatenschap valt, hangt dus eerst af van uw huwelijksstelsel, en dat volgt eigen regels.

Bronnen: EUR-Lex: Verordening (EU) nr. 650/2012 (Erfrechtverordening)

Kunt u in uw testament kiezen voor Nederlands erfrecht?

Ja. U mag het recht kiezen van het land waarvan u de nationaliteit hebt, op het moment van de keuze of van uw overlijden (art. 22). Die keuze maakt u uitdrukkelijk in een testament, of ze moet duidelijk blijken uit de bewoordingen ervan. Een testament van vóór 17 augustus 2015 dat is opgesteld volgens het recht dat u had kunnen kiezen, geldt als keuze voor dat recht (art. 83, lid 4).

Die keuze maakt een groot verschil, vooral voor de langstlevende echtgenoot. De tabel vergelijkt de wettelijke regeling zonder testament, voor een echtpaar met kinderen. Let op: een rechtskeuze verandert het erfrecht, niet de erfbelasting.

Bronnen: EUR-Lex: Verordening (EU) nr. 650/2012 (Erfrechtverordening)

Is een Nederlands testament geldig in België?

Naar de vorm in de regel wel. België en Nederland zijn allebei partij bij het Haags Verdrag van 5 oktober 1961 over de vorm van testamenten. Lidstaten die partij zijn, passen dat verdrag toe in plaats van artikel 27 van de Erfrechtverordening (art. 75). Een testament is dan naar de vorm geldig als het voldoet aan het recht van onder meer de plaats waar u het opstelde, uw nationaliteit of uw woonplaats. Een testament dat u bij een Nederlandse notaris liet opmaken, blijft dus naar de vorm geldig na uw verhuizing.

De inhoud is een andere vraag. Of wat in het testament staat ook zo kan worden uitgevoerd, hangt af van het erfrecht dat geldt. Zonder rechtskeuze is dat Belgisch erfrecht, met onder meer een voorbehouden erfdeel voor kinderen. Sommige Nederlandse constructies passen dan niet vanzelf. Laat een Nederlands testament daarom nakijken als u naar België verhuist.

Bronnen: HCCH: Haags Verdrag van 5 oktober 1961 over de vorm van testamenten, verdragsstaten · EUR-Lex: Verordening (EU) nr. 650/2012 (Erfrechtverordening)

Waar betaalt u erfbelasting: in België, in Nederland of in beide?

België kijkt naar uw woonplaats, niet naar uw nationaliteit. U bent rijksinwoner als uw werkelijke woonplaats bij overlijden in een Belgische gemeente ligt. Lag uw laatste fiscale woonplaats in het Vlaamse Gewest, dan geldt de Vlaamse erfbelasting op alle roerende en onroerende goederen, ook die in het buitenland. Woonde u in de laatste vijf jaar op meer dan één plaats in België, dan telt het gewest waar u het langst woonde. In Vlaanderen int de Vlaamse Belastingdienst (Vlabel) die belasting. Per 5 oktober 2026 is er voor 2027 geen aangenomen wijziging van de Vlaamse erfbelasting; een aangekondigde verlaging heeft nog geen tekst of datum.

Nederland heft erfbelasting als de overledene in Nederland woonde (art. 1 Successiewet 1956). Een Nederlander die in Nederland heeft gewoond en binnen tien jaar na zijn vertrek overlijdt, wordt echter geacht in Nederland te hebben gewoond (art. 3). Die tienjaarsregel hangt af van de nationaliteit van de overledene, niet van die van de erfgenamen.

Bronnen: Vlaanderen.be: Wanneer en waar is de erfbelasting verschuldigd? · Wetten.overheid.nl: Successiewet 1956 (art. 1 en 3)

Hoe wordt dubbele erfbelasting tussen Nederland en België verzacht?

Het belastingverdrag tussen Nederland en België van 5 juni 2001 gaat over belastingen naar het inkomen en het vermogen, niet over erfbelasting. Dubbele erfbelasting wordt daarom verzacht met eenzijdige regels van elk land.

Nederland geeft een vermindering als iemand via de tienjaarsregel geacht wordt in Nederland te wonen, voor de gelijksoortige belasting die het land van de werkelijke woonplaats hief (art. 48 Besluit voorkoming dubbele belasting 2001). De vermindering is het laagste van twee bedragen: de buitenlandse belasting, of het deel van de Nederlandse erfbelasting dat op die bezittingen valt. Vaak komt dat neer op ongeveer het hoogste van beide bedragen in plaats van de som, maar dat hangt af van uw situatie.

Vlaanderen vermindert van zijn kant de erfbelasting op buitenlandse goederen met de buitenlandse erfbelasting die daarop werd geheven, als u het betalingsbewijs en de buitenlandse aangifte voorlegt (art. 2.7.5.0.4 Vlaamse Codex Fiscaliteit). Hoe beide regelingen samen uitvallen, hangt af van waar uw bezittingen liggen. Laat dat vooraf doorrekenen.

Bronnen: Belastingdienst: Belastingverdrag tussen Nederland en België · Wetten.overheid.nl: Besluit voorkoming dubbele belasting 2001 (art. 48)

Voorbeeld: hoe loopt het voor een Nederlands echtpaar in Vlaanderen?

Stel: Joost en Ellen, allebei Nederlander, zijn getrouwd en hebben twee kinderen. In 2021 verhuisden ze van Breda naar Brasschaat. Ze hebben een woning in Brasschaat, spaargeld bij een Nederlandse bank en een testament uit 2012 van een notaris in Breda. Joost overlijdt in 2027. Dit is een fictief voorbeeld, geen advies.

Was Joost pas in 2032 overleden, meer dan tien jaar na het vertrek, dan was er geen Nederlandse erfbelasting meer verschuldigd geweest.

• Huwelijksstelsel: eerst wordt bepaald wat van Ellen is en wat in de nalatenschap van Joost valt.
• Erfrecht: Joost woonde gewoonlijk in België, dus geldt Belgisch erfrecht, tenzij zijn testament uit 2012 als keuze voor Nederlands recht geldt. Dat beoordeelt een notaris.
• Testament: naar de vorm geldig, want opgesteld volgens Nederlands recht.
• Vlaamse erfbelasting: Joost was rijksinwoner met zijn laatste fiscale woonplaats in Vlaanderen, dus geldt Vlaamse erfbelasting op het hele vermogen, ook op het Nederlandse spaargeld.
• Nederlandse erfbelasting: Joost vertrok minder dan tien jaar voor zijn overlijden, dus geldt hij als inwoner van Nederland. Nederland verleent een vermindering voor de Vlaamse belasting.
• Termijn: de Vlaamse aangifte van nalatenschap moet binnen vier maanden na een overlijden in België.

Bronnen: EUR-Lex: Verordening (EU) nr. 650/2012 (Erfrechtverordening) · Vlaanderen.be: Wanneer en waar is de erfbelasting verschuldigd? · Wetten.overheid.nl: Successiewet 1956 (art. 1 en 3) · Wetten.overheid.nl: Besluit voorkoming dubbele belasting 2001 (art. 48)

Welke stappen zet u, en wanneer schakelt u notarissen aan beide kanten in?

U hoeft dit niet alleen uit te zoeken, maar een goed overzicht maakt elk gesprek korter. Deze stappen helpen:

Een Belgische notaris kent het Belgische erfrecht, de Vlaamse erfbelasting en de aangifte van nalatenschap, en kan een nieuw testament met rechtskeuze opstellen. Een Nederlandse notaris of fiscalist kijkt naar de Nederlandse erfbelasting en uw Nederlandse vermogen. Laat beiden van elkaars werk weten, zeker in de eerste tien jaar na uw verhuizing. Een advocaat is nodig als erfgenamen het oneens zijn. De Grenswijzer geeft u vooraf met korte vragen een eerste overzicht van aandachtspunten en documenten.

• Noteer sinds wanneer u in België woont en wanneer u uit Nederland vertrok: tot tien jaar later telt de Nederlandse erfbelasting mee.
• Zoek uw testamenten en huwelijkse voorwaarden op, Nederlandse en Belgische.
• Beslis of u voor Nederlands erfrecht wil kiezen en leg dat vast in een testament.
• Breng in kaart wat waar ligt: woning, rekeningen, verzekeringen, beleggingen.
• Na een overlijden: de Vlaamse aangifte binnen vier maanden, en een Nederlandse aangifte als de tienjaarsregel speelt.
• Gebruik zo nodig de Europese erfrechtverklaring om in het andere land aan te tonen wie erfgenaam is (art. 62-63 Erfrechtverordening).

Bronnen: EUR-Lex: Verordening (EU) nr. 650/2012 (Erfrechtverordening)

Veelgestelde vragen